Obserwatorium na Suhorze


widok na Suhorę

Obserwatorium położone jest na terenie Gorczańskiego Parku Narodowego w pobliżu zielonego szlaku z Koninek przez Tobołów (z wyciągiem krzesełkowym) na Turbacz. Szlak ten prowadzi przez Polanę Suhora, z której można zobaczyć obserwatorium.

Jest najwyżej położonym obserwatorium astronomicznym w Polsce. Jest własnością i placówką badawczą Katedry Astronomii Uniwersytetu Pedagogicznego z Krakowa.

Obserwatorium Astronomiczne jest przede wszystkim instytucją badawczą i nie prowadzi żadnych systematycznych pokazów nieba czy też prelekcji popularno-naukowych. W wyjątkowych wypadkach zorganizowane grupy mogą zwiedzić Obserwatorium po uprzednim telefonicznym ustaleniu terminu wycieczki lub w czasie organizowanych przez Katedrę Astronomii UP  Dni Otwartych Obserwatorium.

Pracownicy Obserwatorium na Suhorze

Obserwatorium można zwiedzać wyłącznie w ciągu dnia. Ze względów organizacyjnych i bezpieczeństwa nie prowadzi się nocnych pokazów nieba. W czasie zwiedzania uczestnicy wycieczki mogą obejrzeć kopułę, teleskop i pracownię komputerową wysłuchać krótkiej prelekcji o działalności obserwatorium itp. Jeśli niebo jest pogodne możliwy jest pokaz plam Słonecznych.
Na miejscu dowodzi dyżurny obserwator! Gdyby ktoś zabłądził tam niezapowiedziany w czasie górskich wędrówek, niech zachowa wyrozumiałość dla gospodarzy – dyżurni pracownicy obserwatorium zazwyczaj śpią w dzień, a pracują w nocy.

Obserwatorium na Suhorze otwarto 5 listopada 1987 roku i przekazano w użytkowanie astronomom. Historia Suhory jest jednak nieco dłuższa – początki sięgają roku 1983. Ówczesna krakowska Wyższa Szkoła Pedagogiczna poszukiwała wówczas możliwie najlepszej lokalizacji dla takiego obiektu. Obserwatorium astronomiczne powinno stać możliwie wysoko, w miejscu oddalonym od większych miejscowości i zakładów przemysłowych ze względu na światła i dymy przeszkadzające w obserwacjach. Jest to warunkiem uzyskiwania dobrej jakości danych obserwacyjnych – uwolnionych od wpływu rozjaśnionego tła nieba oraz mgieł i zanieczyszczeń, które zostaną w dolinach poniżej warstwy inwersji atmosferycznej.
Ostatecznie jako miejsce przyszłego obserwatorium, spośród kilku propozycji w tym rejonie, wybrana została Suhora.  Dodatkowym atutem tego położenia był łatwy dojazd i obecność górnej stacji wyciągu krzesełkowego z dostępnym transformatorem. Wiosną 1986 roku na szczycie Suhory wbito pierwszą łopatę, a pierwsze obserwacje przeprowadzone zostały wieczorem 4 października 1986 roku.  Pierwsze miesiące to było głównie testowanie nowej aparatury. Wiosną 1987 roku rozpoczął pracę pierwszy, jednokanałowy, fotometr fotoelektryczny. Następny, dwukanałowy, dający znacznie lepszej jakości dane obserwacyjne, zainstalowano już w sierpniu 1988 roku. Następne lata to ciągłe poszerzanie i unowocześnianie zaplecza badawczego. Dzięki instalowanym coraz nowocześniejszym detektorom – fotometrom i kamerom CCD oraz coraz sprawniejszym i bardziej pojemnym komputerom Obserwatorium dorównuje swoim wyposażeniem wielu podobnym placówkom na świecie.

Najważniejszy temat prac naukowych prowadzonych na Suhorze to obserwacje gwiazd zmiennych. Okresowe zmiany jasności niektórych gwiazd dostrzegane przez obserwatorów mogą być wywoływane poprzez zmiany rozmiarów i temperatury tych gwiazd. Efekt ten nosi powszechnie nazwę pulsacji. Inną przyczyną obserwowanych zmian jasności jest zjawisko zachodzące w układach utworzonych przez dwie gwiazdy okrążające wspólny środek masy. Jeżeli gwiazdy te będą się okresowo wzajemnie zasłaniać to wtedy całkowita jasność układu podwójnego dla obserwatora na Ziemi maleje. Zmiany jasności gwiazd rejestrowane są za pomocą teleskopu i połączonego z nim fotometru lub kamery CCD. Obserwacje prowadzone są w kilku barwach – umożliwia to zainstalowany w fotometrze zestaw filtrów optycznych. Zgromadzone w ten sposób dane umożliwiają tworzenie modeli numerycznych opisujących najważniejsze cechy obserwowanych gwiazd zaćmieniowych. Dysponując nimi można określić rozmiary gwiazd, porównać ich masy, wyznaczyć temperatury panujące na ich powierzchni i inne parametry opisujące gwiazdy. Obserwacje gwiazd pulsujących dostarczają danych, dzięki którym można dokładnie opisać z jaką szybkością (częstością) zachodzą zmiany ich jasności. Dokładna analiza pokazuje, że dla wielu gwiazd istnieje więcej niż jedna taka częstość – oznacza to, że gwiazda na powierzchni „faluje”. Dzięki dokładnemu opisaniu takich powierzchni falujących można z Suhory „zajrzeć” do wnętrza gwiazd, zestawiając szeregi równań, tabel i wykresów opisujących ich wewnętrzną budowę. Zgromadzone w ten sposób dane pozwalają także na umieszczenie obserwowanych gwiazd na odpowiednim etapie ich ewolucyjnego „życiorysu”.

W przypadku gdy badamy opisywane tutaj zjawiska bardzo duże znaczenie mają długotrwałe, nieprzerwane ciągi obserwacji. Im dłuższa będzie taka „próbka” tym częstości gwiazd pulsujących będą wyznaczone z większą dokładnością.  Program naukowy zorganizowany w oparciu o współpracę wielu obserwatoriów pozwala na ciągła obserwację – gdy na Suhorze zbliża się świt i nasi astronomowie idą spać – obserwacje przejmują koledzy z obserwatorium położonego w kierunku zachodnim, w którym jeszcze trwa noc. Całość nadzoruje Obserwatorium McDonald w Teksasie, gdzie gromadzone są na bieżąco dane z całego świata. Tam jest główne archiwum oraz centrum przetwarzania danych, są one do siebie dopasowywane i łączone w jeden jednolity ciąg, który może być znacznie dłuższy od obserwacji jednej nocy. Takie sesje obserwacyjne odbywają się zwykle jeden lub dwa razy w roku.

Program ten nosi nazwę Teleskop Globalny (The Whole Earth Telescope – WET).

Kilkanaście teleskopów w obserwatoriach położonych na różnych długościach geograficznych obserwuje tę samą gwiazdę w czasie około dwóch tygodni.  Zespół astronomów zatrudnionych w krakowskiej Akademii Pedagogicznej został zaangażowany do programu WET w 1990 roku, czyli zaledwie trzy lata po powstania Obserwatorium na Suhorze. Ponadto instrument jakim dysponują jest jednym z najmniejszych jakie biorą udział w programie. Jednak wyniki obserwacji uzyskane w pierwszej sesji okazały się być na tyle dobrej jakości, że umożliwiły im dalszy udział w sesjach Teleskopu Globalnego.  Na świecie jest ich łącznie 17, w tym dwa w Europie: Suhora i Haute-Provence we Francji.

Na podobnej zasadzie działa inna sieć obserwacyjna stworzona dla obserwacji gwiazd pulsujących typu delta Scuti, także z udziałem astronomów z Suhory. Poza wymienionymi programami wielostronnymi Obserwatorium na Suhorze prowadziło lub prowadzi współpracę dwustronną z kilkunastoma ośrodkami naukowymi na całym świecie.

Na podstawie:
http://czasdzieci.pl/krakow/wydarzenia/id,106255e7.html
http://almanach.limanowa.org.pl/content.php?mp=main.art&l=pl&a=2003_11_04

, , , , ,

  1. Dodaj komentarz

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s